Frederic Edwin Church behoort tot de schilders die het Amerikaanse landschap zijn adellijke titels hebben gegeven. Als directe erfgenaam van Thomas Cole en tweede grote naam van de Hudson River School verenigde hij de wetenschappelijke observatie met het gevoel voor het sublieme om vergezichten van een ongekende reikwijdte te componeren. Van de bossen van de oostkust tot de vulkanen van de Andes, zijn werk vertaalt een voortdurende geografische nieuwsgierigheid en een zeldzame technische beheersing. Deze presentatie blikt terug op zijn loopbaan, zijn context en zijn belangrijkste werken, om het licht te werpen op de plaats die hij nog altijd inneemt in de geschiedenis van de landschapsschilderkunst.
Een parcours tussen New England en de wereld
Frederic Edwin Church wordt in 1826 geboren in Hartford, in Connecticut. Al vroeg opgemerkt om zijn aanleg, wordt hij de leerling van Thomas Cole, grondlegger van de Hudson River School, bij wie hij vanaf 1844 in Catskill verblijft. Deze leertijd is bepalend: Cole draagt aan zijn leerling de voorliefde over voor het landschap als een op zichzelf staand onderwerp, geladen met morele en spirituele betekenis. Maar waar de meester de allegorie verkoos, richt Church zijn schilderkunst geleidelijk op een nauwkeuriger, bijna documentaire weergave van de waargenomen natuur.
In tegenstelling tot talrijke landschapsschilders die aan één gebied verbonden bleven, wordt Church een groot reiziger. Hij trekt door Noord-Amerika, maar ook door Zuid-Amerika, waar hij in de jaren 1850 tweemaal naartoe reist, de Andes beklimt en de vulkanen van Ecuador bestudeert. Deze expedities, gevoed door het lezen van de natuuronderzoeker Alexander von Humboldt, vormen zijn blik blijvend. Later zal hij zich ook begeven naar de arctische gebieden, de Antillen, Europa en het Nabije Oosten, en van elke reis een uitgebreid repertoire aan studies meebrengen.
De context van de Hudson River School
Om het werk van Church te situeren, moeten we de beweging in herinnering brengen waaraan het verbonden is. De Hudson River School verwijst naar een geheel van Amerikaanse schilders die vanaf de jaren 1820 actief waren, minder verenigd door een leer dan door een gemeenschappelijke gehechtheid aan het nationale landschap. Tegenover een land in volle transformatie, getekend door de industrialisatie en de expansie naar het westen, trachten deze kunstenaars de grootsheid vast te leggen van een nog ongerepte natuur. De Hudsonvallei, waaraan de beweging haar naam ontleent, vormt er de oorspronkelijke haard van.
Church behoort tot de tweede generatie van deze school, degene die de geografische horizon van het genre aanzienlijk verruimt. Zijn doeken beperken zich niet langer tot de Catskills of de Adirondacks: ze omvatten hele continenten, van de poolcirkel tot de tropen. Deze ambitie gaat gepaard met een streven naar nauwkeurigheid dat men in verband kan brengen met de wetenschappelijke geest van de negentiende eeuw, waarin de geologie, de plantkunde en de meteorologie een snelle bloei kennen. De schilder maakt zich zo tot vertolker van een tijdperk verdeeld tussen fascinatie voor de vooruitgang en besef van de kwetsbaarheid van de natuurlijke milieus.
Een werk op het kruispunt van wetenschap en emotie
De schilderkunst van Church is herkenbaar aan haar vermogen om twee eisen te verzoenen die men vaak tegenover elkaar stelt: de precisie van de observatie en de kracht van de emotie. Zijn grote composities berusten op talloze voorbereidende studies, schetsen en ontwerpen die in de open lucht zijn gemaakt en die hij vervolgens in het atelier combineert om vergezichten van een opmerkelijke samenhang uit te werken. Een werk dat eenvoudigweg Studie heet, getuigt van deze fundamentele praktijk, waarin het werk naar het motief de definitieve compositie voorafgaat en voorbereidt.
Zijn oosterse reizen, ondernomen in de jaren 1860, openen een nieuw hoofdstuk van zijn kunst. De schilder raakt dan geïnteresseerd in het licht en de atmosfeer van de mediterrane en nabij-oosterse landschappen, zoals een werk als Lente in de Levant laat vermoeden. Deze ader zet zijn voortdurende zoektocht voort: de lichteffecten vatten die eigen zijn aan elke streek, of het nu gaat om de gloed van een schemering, de koude helderheid van het poolijs of de zachtheid van een lentemorgen. De kleur is bij hem nooit gratuit: ze beoogt de waarheid van een plaats en een ogenblik voelbaar te maken.
_Frederic_Edwin_Church.jpg?width=1280)
Binnen deze productie nemen de tropische en beboste taferelen een opmerkelijke plaats in. Men vindt er zijn aandacht voor de vegetatie, het gebladerte en het spel van schaduwen terug. Onder de motieven die in reproductie beschikbaar zijn, roept het Schilderij Bomen in Jamaica Antillen het verblijf van de schilder op de Antillen op en zijn belangstelling voor de weelderigheid van de eilandlandschappen, terwijl het Schilderij Bos in de herfst verwijst naar zijn Noord-Amerikaanse landschappen en naar de chromatische rijkdom van de herfst. Deze onderwerpen, intiemer dan zijn grote panoramische machines, onthullen een andere facet van zijn talent, dichter bij de gevoelige studie dan bij het vertoon.
Nagedachtenis en herontdekking
Tijdens zijn leven geniet Church een aanzienlijke roem. Zijn grote doeken worden gepresenteerd op betaalde tentoonstellingen die menigten aantrekken en overvloedig commentaar oproepen, in een Amerika dat toen begerig was naar beelden van zijn eigen grondgebied en van de verre wereld. Deze bekendheid gaat gepaard met een internationale erkenning, met name in Europa, waar zijn werk wordt opgemerkt. De schilder bouwt daarnaast, op de hoogten van de Hudsonvallei, een woning die als een op zichzelf staand werk is opgevat, waarvan de inrichting zijn voorliefde weerspiegelt voor de culturen die hij tijdens zijn reizen heeft ontdekt.
Het einde van de negentiende eeuw, getekend door de opkomst van nieuwe esthetieken uit Europa, stelt de landschapsschilderkunst op zijn Amerikaans enigszins in de schaduw, en de reputatie van Church neemt af in de laatste jaren van zijn leven. Hij overlijdt in 1900. Het zal wachten zijn tot de tweede helft van de twintigste eeuw voordat de kritiek het belang van de Hudson River School volledig herontdekt en, daarmee, de eigenheid van zijn werk. Vandaag figureren zijn schilderijen in de grote openbare collecties en zijn ze het voorwerp van een hernieuwde aandacht.
Deze hernieuwde belangstelling is ongetwijfeld te danken aan de manier waarop Church van het landschap een taal wist te maken die tegelijk nauwkeurig en lyrisch is. Zijn vergezichten stellen zich niet tevreden met beschrijven: ze nodigen uit om de orde en de mateloosheid van de natuur te aanschouwen, in een tijd waarin deze begon te wijken voor het menselijk handelen. Het is deze nooit opgeloste spanning tussen nauwkeurigheid en verwondering die zijn werk een bijzondere weerklank blijft geven en rechtvaardigt dat men het, in reproductie, in dialoog brengt met de interieurs van vandaag.
Ontdek het geheel van de reproducties van schilderijen van Frederic Edwin Church.
