Onder de figuren die de overgang van de negentiende naar de twintigste eeuw begeleiden, neemt Gaston La Touche een bijzondere plaats in. Deze Franse schilder, graveur en illustrator, geboren in Saint-Cloud in 1854 en gestorven in Parijs in 1913, belichaamt een zeldzaam traject: dat van een kunstenaar die vertrok vanuit de sombere tonen van het naturalisme om uit te komen bij een schilderkunst die straalt van licht en kleur, gevoed door de herinnering aan de achttiende eeuw. Zijn oeuvre, tegenwoordig gewaardeerd door liefhebbers van de Belle Époque, bekoort door zijn decoratieve vrijheid en zijn gevoel voor het feëerieke. Voor wie wil begrijpen hoe een en dezelfde kunstenaar zijn manier van werken in de loop van een carrière opnieuw kon uitvinden, biedt La Touche een voorbeeld dat tegelijk cultureel rijk en toegankelijk is.
Een parcours tussen naturalisme en betovering
Gaston La Touche vormt zich grotendeels als autodidact, zonder de lange academische opleiding te doorlopen die destijds de meeste carrières structureerde. In zijn begintijd beweegt hij zich in de kring van het naturalisme en van de schilderkunst van het moderne leven, waarvan Édouard Manet het leidende referentiepunt blijft. Deze eerste periode geeft de voorkeur aan eigentijdse onderwerpen en een verduisterd palet, in overeenstemming met de sociale en realistische preoccupaties van die tijd. De kunstenaar toont zich daarin aandachtig voor taferelen uit het dagelijks leven en voor de documentaire dimensie van de blik.
La Touche verkeert ook in het naturalistische literaire milieu, dicht bij Émile Zola en de schrijvers die van de waarneming van de werkelijkheid een esthetisch programma maken. Zoals veel kunstenaars van zijn generatie beoefent hij de illustratie, een destijds bloeiende discipline die het mogelijk maakte beelden op grote schaal te verspreiden en met de tekst in dialoog te treden. Deze grafische activiteit, uitgeoefend naast de schilderkunst, onderhoudt bij hem een gemak in de compositie en een gevoel voor het visuele verhaal die zijn manier van werken blijvend zullen tekenen.
De bekering tot het licht
De ommekeer in zijn carrière ligt in een beslissende verandering van visie. Aangemoedigd door de graveur Félix Bracquemond, een belangrijke figuur in de vernieuwing van de decoratieve kunsten, laat La Touche geleidelijk de sombere tonen van zijn begintijd los om zich te richten op een heldere, kleurrijke en trillende schilderkunst. Deze evolutie brengt hem dichter bij het onderzoek van zijn generatie naar licht en kleur, zonder dat hij zich daarom strikt aansluit bij het impressionisme: zijn toets blijft in dienst staan van een decoratieve verbeelding en van een sfeer, meer dan van een louter optische notatie.
Voortaan worden het water, de weerspiegelingen en het spel van het licht zijn geliefde motieven. De fonteinen en de vijvers bieden hem in het bijzonder de gelegenheid om te bestuderen hoe de helderheid zich breekt op het bewegende oppervlak. Een doek als Jet d'eau aux Tuileries getuigt van deze voorliefde voor tuin- en parktaferelen waarin de architectuur, de vegetatie en het water een decor vormen dat gunstig is voor lichteffecten. La Touche ontvouwt hierin een gevoeligheid voor het glinsteren die het handelsmerk van zijn rijpheid wordt.
Deze aandacht voor het licht is niet alleen een kwestie van technische virtuositeit. Ze vertaalt een opvatting van de schilderkunst als betovering, waarin de toeschouwer wordt uitgenodigd de wereld in een geïdealiseerd licht waar te nemen. De reproducties die vandaag worden aangeboden, zoals La Lettre, verlengen deze intimistische en verfijnde ader, waarin een verstild moment zich hult in een zachte en omhullende helderheid.
Fêtes galantes en de erfenis van de achttiende eeuw
Het tweede deel van La Touches carrière is onlosmakelijk verbonden met zijn dialoog met de Franse schilderkunst van de achttiende eeuw. De schilder sluit zich aan bij de grote beweging van herontdekking van de eeuw van de artistieke Verlichting die het einde van de negentiende eeuw doorkruist, in een tijd waarin liefhebbers en critici de erfenis van Watteau, van Fragonard en van de traditie van de fêtes galantes opnieuw waarderen. La Touche knoopt weer aan bij dit repertoire van tuinen, bals, taferelen van vermaak en elegante conversaties, dat hij met een geheel eigen vrijheid herinterpreteert.
Zijn composities voeren graag gracieuze figuren ten tonele die zich bewegen in parken of onder het gebladerte, in een sfeer van feest en zorgeloosheid. Een werk als The Arbor, waarvan de titel de prieel en het toevluchtsoord van groen oproept, illustreert deze voorliefde voor intieme decors waarin de natuur een schrijn wordt. Evenzo verwijst de reproductie met de titel La fête joyeuse naar dit universum van vreugde waarin de kleur en de beweging een bewust beleefde levensvreugde vertolken. La Touche probeert de achttiende eeuw niet te kopiëren: hij vangt er de geest van om die om te zetten in de picturale taal van zijn tijd.
Deze bewust opgeëiste verwantschap met de rococotraditie verklaart voor een deel het succes van zijn oeuvre bij een publiek dat gevoelig is voor de charme van de Belle Époque. Verre van elke steriele nostalgie maakt La Touche van deze erfenis een vertrekpunt voor een moderne decoratieve schilderkunst, waarin het ornament en het verhaal zich verbinden. De nachtelijke taferelen, de verlichtingen en het vuurwerk behoren tot de onderwerpen waarmee hij deze poëzie van het kunstmatige licht het verst kan doorvoeren.
De decorateur en zijn nalatenschap
Gaston La Touche heeft zich niet beperkt tot het ezelschilderij. Zijn gevoel voor de brede compositie en zijn voorliefde voor kleur hebben hem op natuurlijke wijze naar de decoratieve kunst en de grote geschilderde ensembles gevoerd. In een tijd waarin de versiering van openbare en particuliere gebouwen talrijke kunstenaars mobiliseerde, stelde hij zijn talent in dienst van panelen en decors bestemd om interieurs tot leven te brengen. Deze monumentale dimensie verlengt de logica van zijn oeuvre: van de schilderkunst een omgeving maken, een sfeer waarin de blik zich kan ontvouwen.
Erkend tijdens zijn leven, exposeerde La Touche regelmatig op de grote Parijse artistieke afspraken en maakte hij deel uit van de kringen die destijds het leven van de kunsten structureerden. Zijn deelname aan de Salons en zijn nabijheid tot de Société nationale des beaux-arts getuigen van een stevige inbedding in het officiële milieu, terwijl hij een persoonlijke manier van werken behield die hem onderscheidt van zijn meest academische tijdgenoten. Zijn schilderkunst, beurtelings intiem en weelderig, wist te beantwoorden aan de smaak van een publiek op zoek naar verfijning en ontsnapping.
Vandaag wordt het oeuvre van Gaston La Touche herontdekt dankzij de hernieuwde belangstelling voor de schilderkunst van de Belle Époque en voor de kunstenaars die de brug hebben geslagen tussen de eindigende negentiende eeuw en de opkomende moderniteit. Zijn lichtende tuinen, zijn fêtes galantes en zijn intieme taferelen behouden een frisheid die hun voortdurende aanwezigheid in de collecties en op de markt van de kunstreproductie verklaart. Voor de nieuwsgierige liefhebber biedt hij het voorbeeld van een schilder die, zonder met de traditie te breken, haar een nieuw en duurzaam licht wist in te blazen.
Ontdek het geheel van de reproducties van schilderijen van Gaston La Touche.
